Një zhvillim i ri në Ngushtica e Hormuzit mund të ndryshojë ndjeshëm dinamikat e transportit global të energjisë, duke hapur diskutime të reja mbi kontrollin dhe lirinë e lundrimit në një nga korridoret më të rëndësishme detare në botë
Sipas të dhënave nga sistemet ndërkombëtare të monitorimit detar, tre anije me flamur të Oman – dy cisterna nafte dhe një anije për transportin e gazit – po përpiqen të dalin nga Gjiri Persik duke ndjekur një itinerar alternativ, më pranë brigjeve të Omanit.
Ky devijim përbën një largim të qartë nga trajektoret tradicionale, të cilat zakonisht kalojnë përmes korridorit qendror ose përgjatë brigjeve të Iran. Nëse ky operacion përfundon me sukses, ai mund të shënojë një precedent të rëndësishëm: shmangien e asaj që konsiderohet gjerësisht si “kontroll iranian” mbi kalimin në këtë zonë, si dhe kalimin e parë të një anijeje gazi përmes këtij itinerari alternativ.
Kontrolli dhe tensionet në rritje
Ngushtica e Hormuzit, e cila lidh Gjirin Persik me Oqeanin Indian, mbetet një pikë kyçe për furnizimin global me naftë dhe gaz, me një përqindje të konsiderueshme të tregtisë botërore të energjisë që kalon përmes saj çdo ditë.
Aktualisht, rruga kryesore funksionale për hyrje dhe dalje nga Gjiri Persik mbetet ajo nën ndikimin e Iran. Kjo rrugë është e kufizuar dhe shpesh kërkon autorizim të posaçëm për anijet nga vende të caktuara, përfshirë India, Kina, Greqia dhe Pakistani.
Procedurat për kalim janë të detajuara dhe rigoroze. Kompanitë detare duhet të dorëzojnë informacione të plota mbi anijen, ekuipazhin dhe ngarkesën. Pas miratimit, u jepet një kod specifik, i cili duhet të konfirmohet gjatë kalimit. Në mungesë të këtij kodi, anijet mund të refuzohen, siç është raportuar së fundmi për disa mjete detare nga Pakistani dhe Kina.
Tarifat dhe dilemat ligjore
Një tjetër element që ka nxitur debat ndërkombëtar është vendosja e tarifave të kalimit nga ana e Iranit. Këto tarifa, sipas raportimeve, variojnë nga rreth 2 milionë dollarë për anije deri në një dollar për çdo fuçi nafte të transportuar.
Ekspertët e së drejtës ndërkombëtare detare kanë ngritur pikëpyetje mbi ligjshmërinë e këtyre tarifave, duke theksuar se ato mund të bien ndesh me parimin e lirisë së lundrimit në ngushticat ndërkombëtare.
Ndërkohë, për shkak të sanksioneve ndaj strukturave si Garda Revolucionare, e cilësuar organizatë terroriste nga SHBA dhe BE, pagesat raportohet se janë kryer në monedha alternative, përfshirë juanin kinez dhe kriptomonedha të qëndrueshme, duke shmangur sistemin financiar të bazuar në dollar.
Një kthesë e mundshme?
Ky zhvillim vjen në një moment kur Iran dhe Oman janë në bisedime për menaxhimin e ardhshëm të ngushticës, një zonë që ndahet gjeografikisht dhe strategjikisht mes dy vendeve.
Megjithatë, mbetet e paqartë nëse itinerari i ri do të mund të funksionojë si një alternativë e qëndrueshme dhe e sigurt për transportin e hidrokarbureve në shkallë globale.
Komuniteti ndërkombëtar dhe tregjet energjetike janë në vëzhgim të vazhdueshëm të situatës, pasi çdo ndryshim në këtë korridor strategjik mund të ketë pasoja të menjëhershme në çmimet e energjisë dhe stabilitetin gjeopolitik global.
